Rechtsbescherming bij overheidsopdrachten
Rechtsbescherming speelt een cruciale rol bij de plaatsing van overheidsopdrachten. Naast de wet inzake overheidsopdrachten en het koninklijk besluit plaatsing, is ook de rechtsbeschermingswet van 2013 van toepassing. Deze wet bepaalt welke informatieverplichtingen gelden, legt een wachttermijn op tussen gunning en sluiting, en beschrijft welke verhaalprocedures ondernemingen kunnen aanwenden. In deze blog lichten we de belangrijkste regels en aandachtspunten toe.
Informatie na gunning van de opdracht
Voor overheidsopdrachten met een gunningsbedrag hoger dan 143.000 euro gelden duidelijke informatieverplichtingen voor de aanbesteder.
Na de gunning moet de aanbesteder:
- Elke niet-geselecteerde inschrijver informeren over de reden van zijn niet-selectie. Minstens het relevante deel van de gemotiveerde beslissing moet worden meegedeeld. In de praktijk wordt vaak het volledige gunningsbesluit en verslag bezorgd, al is dit strikt genomen niet verplicht.
- Elke inschrijver met een onregelmatige offerte uitleggen waarom die offerte onregelmatig werd verklaard.
- Elke inschrijver wiens offerte niet werd gekozen informeren waarom zijn voorstel niet als economisch meest voordelige werd beoordeeld.
De wachttermijn tussen gunning en sluiting
Na het versturen van deze informatie start de zogenaamde wachttermijn. Deze termijn is verplicht voor opdrachten die de Europese drempels bereiken en voor werken vanaf de helft van die drempel. Onder deze drempels kan de aanbesteder de wachttermijn vrijwillig toepassen.
De wachttermijn duurt vijftien dagen en schorst de verbintenistermijn. Dit betekent dat de onderneming met de economisch meest voordelige offerte haar voorstel gedurende deze periode moet blijven aanhouden. De opdracht is op dat moment nog niet gesloten: er is dus nog geen contract.
Pas wanneer niemand tijdens de wachttermijn een schorsing vordert, kan de overeenkomst definitief tot stand komen. Wordt er wel een schorsing gevraagd, dan moet de bevoegde (administratieve) rechtbank eerst uitspraak doen voordat duidelijk wordt hoe de procedure verder verloopt.
Kennisgeving en start van de termijn
De kennisgeving van de gunningsbeslissing gebeurt zowel per e-mail als per aangetekende brief. De laatst verstuurde kennisgeving doet de wachttermijn ingaan.
Belangrijk om te weten: het gaat om het moment van verzending, niet om het moment waarop de e-mail wordt gelezen of de brief wordt afgehaald. Wordt een van beide later verstuurd, dan start ook de termijn later.
Opdrachten onder de drempels
Voor opdrachten onder de toepasselijke drempels is de wachttermijn niet verplicht. In dat geval kan de gunning meteen ook de sluiting van de opdracht betekenen.
Dit neemt echter niet weg dat benadeelde ondernemingen nog steeds het recht hebben om, in beginsel binnen 15 dagen, de schorsing van de uitvoering van de opdracht te vorderen.
Overheidsopdrachten in twee fases
Bij opdrachten die in twee fases verlopen, namelijk met een selectiebeslissing gevolgd door een gunningsbeslissing, gelden specifieke regels.
Na de selectiebeslissing moet de aanbesteder:
- Elke niet-geselecteerde kandidaat onmiddellijk informeren over de motivering van zijn niet-selectie.
De aanbesteder is niet verplicht om geselecteerde kandidaten te informeren over de redenen van hun selectie. Dat is logisch, aangezien kennis over de geselecteerde kandidaten de onderhandelingspositie van de aanbesteder kan verzwakken.
Geen verplichting tot gunnen
Het doorlopen van een plaatsingsprocedure betekent niet dat de aanbesteder verplicht is de opdracht effectief te gunnen. Er kunnen goede redenen zijn om uiteindelijk af te zien van gunning.
Ook een niet-plaatsing moet echter correct en voldoende gemotiveerd worden. De betrokken deelnemers moeten hierover correct worden geïnformeerd.
Milder regime voor opdrachten onder 143.000 euro
Voor opdrachten met een gunningsbedrag lager dan 143.000 euro geldt een lichter informatie-regime. De aanbesteder moet de ondernemingen enkel schriftelijk inlichten over beslissingen zoals:
- (Niet-)selectie
- Stopzetting van de opdracht
- Niet-gunning
De volledige motivatie hoeft niet onmiddellijk te worden meegedeeld. Ondernemingen kunnen deze informatie wel binnen 30 dagen opvragen. De aanbesteder moet de gevraagde motivatie dan binnen 15 dagen bezorgen.
Het is sterk aan te raden om deze motivatie effectief op te vragen. Alleen zo kan een onderneming leren uit de procedure. In de praktijk kiezen veel aanbesteders ervoor om meteen alle informatie te verstrekken, wat als een goede praktijk wordt beschouwd.
Schorsing en vernietiging van de gunningsbeslissing
Naast de mogelijkheid om de uitvoering van de opdracht te schorsen via een snelle procedure, kan elke betrokken onderneming ook de vernietiging van de gunningsbeslissing vorderen.
Dit moet in principe gebeuren binnen 60 dagen na de verzending van de gemotiveerde beslissing. Deze procedure is gericht op het verkrijgen van een schadevergoeding en verloopt ten gronde. Ze kan meerdere jaren in beslag nemen en heeft doorgaans geen invloed op de uitvoering van de reeds gesloten overeenkomst.
Met andere woorden: de vernietiging van de gunningsbeslissing staat los van het contract dat door de sluiting van de opdracht tot stand is gekomen.
Conclusie: bescherming en transparantie
De rechtsbeschermingswet is van toepassing op overheidsopdrachten en concessies en sluit nauw aan bij de regelgeving inzake openbaarheid van bestuur en motiveringsplicht. Ze biedt ondernemingen een zekere mate van bescherming en zorgt ervoor dat zij kunnen begrijpen hoe hun kandidatuur of offerte werd beoordeeld.
Transparantie en correcte informatie zijn daarbij de kern van een eerlijke plaatsingsprocedure.
Rechtsbescherming in de praktijk: voorbereid deelnemen aan overheidsopdrachten
Rechtsbescherming bij overheidsopdrachten draait om inzicht, timing en correcte informatie. Ondernemingen die begrijpen hoe gunningsbeslissingen worden gemotiveerd, wanneer termijnen beginnen te lopen en welke procedures mogelijk zijn, staan sterker in elke plaatsingsprocedure. Een goede voorbereiding helpt niet alleen om rechten te vrijwaren, maar ook om gerichter en strategischer in te schrijven.
Wil je sneller en beter zicht krijgen op relevante overheidsopdrachten en je kansen verhogen? Ontdek hoe Tender Expert je daarbij kan ondersteunen en probeer de gratis test.